200 χρόνια ἀπὸ τὴν Ἐπανάσταση: ὁ Φοίνικας τοῦ Καβρουδάκη

 

Τὰ ἐμβλήματα τοῦ Ἱεροῦ Λόχου: ξύλινη κατασκευὴ ποὺ βρέθηκε στὸν Ἀδάμαντα. Φωτογραφία ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο Μπελιβανάκη. Ἐπεξεργασία φωτογραφίας: Π. Σ. Κοτρωνάκης.

Ἕνα τεχνούργημα ποὺ συνδέει τὴ Μῆλο μὲ τὶς ἡρωικὲς στιγμὲς τῆς Ἐπανάστασης στὴν κυρίως Ἑλλάδα καὶ στὴν Κρήτη. 

 

Συμπληρώνονται σήμερα 200 χρόνια ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης στὸν κυρίως ἑλλαδικὸ χῶρο. Ὅταν οἱ φλόγες τοῦ πολέμου ἄρχισαν νὰ καῖνε τὴν Κρἠτη, ἑκατοντάδες πρόσφυγες ἔφτασαν στὴ Μῆλο καὶ ἐγκαταστάθηκαν, οἱ περισσότεροι, στὴν «Παναγιά». Μαζί τους ἔφεραν τὰ δικά τους μυστικά, ποὺ στοίχειωσαν τὸν Ἀδάμαντα.

Πρὶν ἀπὸ λίγα χρόνια, ὁ Γρηγόρης Μπελιβανάκης ἔθεσε ὑπόψη μου τὴ φωτογραφία ποὺ δημοσιεύω σήμερα. Ἀπεικονίζει ἕνα ἐκ πρώτης ὄψεως παράξενο ἀντικείμενο, ξύλινο προφανῶς. Εὔκολα ἀναγνωρίζεται τὸ μυθικὸ πουλί, ὁ Φοίνικας, ποὺ ξαναγεννιέται ἀπὸ τὶς ἴδιες του τὶς στάχτες καὶ ξεπηδᾶ μέσα ἀπὸ τὶς φλόγες: ἡ αἰώνια ἀλληγορία τῆς ἀναγέννησης, τῆς συνέχειας. Στὴ βάση τοῦ Φοίνικα Σταυρός, νεκροκεφαλὴ καὶ χιαστὶ σταυρωμένα ὀστᾶ, μὲ τὶς φλόγες στὸ βάθος.

Ἐμφανέστατα πρόκειται γιὰ ἕνα βαθιὰ συμβολικὸ ἀντικείμενο, τοῦ ὁποίου ὅμως ὁ σκοπὸς κατασκευῆς καὶ ἡ χρήση φαντάζουν ἄγνωστα. Ὁ Γρηγόρης Μπελιβανάκης μὲ εἶχε, τότε, πληροφορήσει ὅτι τὸ ἀντικείμενο βρέθηκε «σὲ ἕνα σπίτι στὸν Ἀδάμαντα». Καὶ προσπαθῶντας νὰ ἐρμηνεύσει τὸν συμβολισμὸ τοῦ ἀντικειμένου, ἔκανε μιὰ εὔστοχη ὑπόθεση: ὅτι πρόκειται γιὰ τὸ ἔμβλημα τοῦ Ἱεροῦ Λόχου τοῦ Ἀλέξανδρου Ὑψηλάντη!

Τὶ σχέση μπορεῖ νὰ ἔχει ὁ Ἱερὸς Λόχος τῶν νεαρῶν σπουδαστῶν ποὺ πολέμησαν στὸ Δραγατσάνι τῆς Ρουμανίας, μὲ τὴ Μῆλο καὶ τὸν Ἀδάμαντα; Καὶ πῶς ἐμπλέκονται οἱ Κρητικοί; Ἡ ἱστορία μπορεῖ κάποιες φορὲς νὰ ἐκπλήσσει...

Ὁ Ἱερὸς Λόχος εἶχε τὴ δική του σημαία, τρίχρωμη, μὲ ἐναλλασσόμενες λωρίδες μαύρου, λευκοῦ καὶ ἐρυθροῦ χρώματος. Τὸ ἐρυθρὸ συμβόλιζε τὸν πατριωτισμό, τὸ λευκὸ τὴν ἀδελφοσύνη καὶ τὸ μαῦρο τὴ θυσία. Στὴ μία ὄψη τῆς σημαίας καὶ στὴ μέση τῆς λευκῆς λωρίδας, ὑπῆρχε ἀπεικόνιση τοῦ μυθικοῦ Φοίνικα.

Ἡ σημαῖα τοῦ Ἱεροῦ Λόχου.[1]

 

Ἐξʼ ἄλλου, οἱ Ἱερολοχίτες εἶχαν τὴ δική τους στολή, ἀπὸ μαύρη τσόχα. Ἦταν ἐμπνευσμένη ἀπὸ τὶς στολὲς τοῦ ἐλαφροῦ ἰππικοῦ τῶν εὐρωπαϊκῶν στρατῶν τῆς ἐποχῆς (ὅπως ἦταν οἱ περίφημοι Πρώσσοι «Οὐσσάροι τοῦ Θανάτου»). Στὸ κεφάλι, οἱ Ἱερολοχίτες φοροῦσαν ψηλὸ πίλο («σακώ») χωρὶς γεῖσο, ἐπίσης μαῦρο, μἐ λευκὸ λοφίο στὴν κορυφή. Μετωπικά, πάνω στὸν πίλο, ὑπῆρχαν τὰ χρώματα τῆς σημαίας: μαῦρο, λευκὸ καὶ ἐρυθρό, καθὼς ἐπίσης νεκροκεφαλὴ μὲ δύο χιαστὶ σταυρωμένα ὀστᾶ, φτιαγμένα ἀπὸ λευκὸ μέταλλο.

Ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης μὲ τὴ στολὴ τοῦ Ἱερολοχίτη.[3]

Ἡ νεκροκεφαλὴ μὲ  τὰ σταυρωμένα ὀστᾶ δὲν ἦταν ἔμπνευση τοῦ Ὑψηλάντη: ὡς ἔμβλημα χρησιμοποιοῦνταν ἀπὸ στρατιωτικὲς μονάδες τῆς ἐποχῆς, ὅπως ἦταν οἱ Οὐσσάροι ἰππεῖς ἢ οἱ «Μπράουνσγουϊκ» τῶν Ναπολεοντείων Πολέμων.[2] Μάλιστα, αὐτὲς οἱ μονάδες  φοροῦσαν καὶ ἀνάλογο πίλο (μὲ γεῖσο ὅμως) καὶ (σκοῦρο) λοφίο, ἐνῶ χρησιμοποιοῦσαν ὡς ἔμβλημα τὴ νεκροκεφαλὴ μὲ τὰ σταυρωμένα ὀστᾶ. Ἡ σημαντικὴ διαφορὰ στὸ ἀνάλογο ἔμβλημα τῶν Ἱερολοχιτῶν, ἦταν ἡ προσθήκη τοῦ Σταυροῦ πάνω ἀπὸ τὴ νεκροκεφαλή, ποὺ συμβόλιζε, βέβαια, τὴ νίκη τῆς Χριστιανοσύνης πάνω στὸν θάνατο.

Τὸ ξύλινο ἔμβλημα ποὺ βρέθηκε στὸν Ἀδάμαντα δὲν εἶναι παρὰ ἕνας συγκερασμὸς ὅλων αὐτῶν τῶν συμβόλων τοῦ Ἱεροῦ Λόχου: ὁ Φοίνικας τῆς Σημαίας μαζὶ μὲ τὸν Σταυρό, τη νεκροκεφαλὴ καὶ τὰ σταυρωμένα ὀστᾶ τῆς στολῆς. Καὶ θὰ μποροῦσε νὰ μπεῖ κανεὶς σὲ μεγάλο πειρασμὸ νὰ ἐρμηνεύσει αὐτὸ τὸ ξύλινο τεχνούργημα ὡς ἕνα γνήσιο ἀπομεινάρι τοῦ Ἱεροῦ Λόχου, ἀπὸ τὰ ἐλάχιστα ποὺ ἔχουν διασωθεῖ, ὡς ἕνα ἕμβλημα ποὺ κάποιος Ἱερολοχίτης κρατοῦσε μὲ ὑπερηφάνεια στὸ Δραγατσάνι. Καὶ θὰ μποροῦσε, ὄντως, νὰ ἦταν ἔτσι, ἂν δὲ γνωρίζαμε ὅτι τὸ ἔμβλημα βρέθηκε στὸν Ἀδάμαντα, σὲ σπίτι οἰκογένειας ἀπογόνου τῶν προσφύγων ποὺ ἀποίκισαν, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἐπανάστασης, τὸ λιμάνι.

Ἡ Ἐπανάσταση στὴν Κρήτη κατεπνίγη ἀπὸ τὸν Ἰμπραήμ, θετὸ γιὸ τοῦ Πασᾶ τῆς Αἰγύπτου, τὸ 1824. Περίπου 1000 Κρητικοὶ πρόσφυγες (223 οἰκογένειες) κατέφυγαν ἐκείνη τὴ χρονιὰ στὴ Μῆλο, μὲ τοὺς περισσότερους νὰ ἐγκαθίστανται ὅπως-ὅπως στὸν Ἀδάμαντα. Ἡ κατάστασή τους ἦταν, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἦττον, οἰκτρή. Κατὰ κύματα ἐξακολούθησαν καὶ ἄλλοι Κρητικοὶ πρόσφυγες νὰ ἔρχονται στὴ Μῆλο τὰ ἐπόμενα χρόνια καὶ μέχρι τὸ 1830 περίπου, ὅταν καὶ ἱδρύθηκε ἐπισήμως τὸ νέο ἑλληνικὸ κράτος. Μὲ τοὺς πρόσφυγες, ὁ πληθυσμὸς τῆς Μήλου εἶχε σχεδὸν διπλασιαστεῖ.

Ἡ Κρήτη δὲν περιελήφθη στὰ ὅρια τοῦ νέου κράτους. Παραχωρήθηκε ὡς «δῶρο» ἀπὸ τὸν Σουλτάνο στὸν Πασᾶ τῆς Αἰγύπτου, γιὰ τὶς «πολύτιμες» ὑπηρεσίες ποὺ εἶχε προσφέρει ἡ Αἴγυπτος στὸν πόλεμο κατὰ τῶν Ἑλλήνων. Ποτὲ ὅμως οἱ Κρητικοὶ τῆς Μήλου δὲν ἔπαψαν νὰ ἐλπίζουν στὴν ἀπελευθέρωση καὶ τῆς δικῆς τους πατρίδας. Ποτὲ δὲν ἔπαψαν νὰ χρηματοδοτοῦν καὶ νὰ στηρίζουν μὲ κάθε τρόπο ἔνοπλα κινήματα στὴν Κρήτη. Δὲν ἦταν λίγες οἱ φορὲς ποὺ ἐθελοντὲς ἀπὸ τὸν Ἀδάμαντα συγκροτοῦσαν ἔνοπλα σώματα καὶ κατέβαιναν στὴν Κρήτη γιὰ νὰ πολεμήσουν, ὅπως ἔγινε τὸ 1838 μὲ τὴ λεγόμενη «ἐπανάσταση τοῦ Μπικοστρατῆ» ποὺ ὀργάνωσε ἀπὸ τὴ Μῆλο ὁ Στρατῆς Δεληγιαννάκης.

Τὸ ξύλινο τεχνούργημα μὲ τὰ ἐμβλήματα τοῦ Ἱεροῦ Λόχου ποὺ βρέθηκε στὸν Ἀδάμαντα, δὲν ἀποκλείεται νὰ φιλοτεχνήθηκε ἀπὸ κάποιον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς Κρητικοὺς πρόσφυγες. Ἐμπνευσμένοι ἀπὸ τὴ θυσία τοῦ Ἱεροῦ Λόχου (τὰ γεγονότα ἦταν ἀκόμα τότε πρόσφατα) καὶ φλογισμένοι ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία νὰ δοῦν καὶ τὴ δική τους πατρίδα ἐλεύθερη, δὲν ἀποκλείεται οἱ Κρητικοὶ τοῦ Ἀδάμαντα νὰ κατασκεύαζαν τέτοια ξύλινα τεχνουργήματα. Σκοπὸς τους ἦταν νὰ ἐμπνέουν καὶ νὰ καθοδηγοῦν τὶς γενιὲς τῶν Κρητικῶν ποὺ μεγάλωναν στὴ Μῆλο, νὰ ὑπενθυμίζουν ὅτι ὁ δρόμος τῆς ἀπελευθέρωσης περνοῦσε ἀπὸ τὴν ἀτραπὸ τῆς θυσίας. Ὅπως εἶχε συμβεῖ μὲ τοὺς νεαροὺς σπουδαστὲς ποὺ πλαισίωναν τὸν Ἱερὸ Λόχο, τὸ 1821, στὸ Δραγατσάνι.

[1] https://www.searchculture.gr/aggregator/edm/EIM/000042-353251

[2] https://www.modelclub.gr/forums/index.php?topic=18522.0

[3] https://www.epilekta.com/2019/03/1821.html

 

Υ.Γ.

Ὁ Γρηγόρης Μπελιβανάκης πίστευε ὅτι τὸ ξύλινο ἔμβλημα σχετιζόταν μὲ τοὺς Κρητικοὺς ἀγῶνες, καὶ προσωπικὰ πιστεύω ὅτι εἶχε δίκιο. Ὁ τίτλος τῆς (ψηφιακῆς) φωτογραφίας τοῦ ἐμβλήματος ποὺ μοῦ εἶχε στείλει, πρὶν χρόνια, ἦταν «Φοίνιξ Καβρουδάκη». Νὰ εἶχε βρεθεῖ τὸ ἔμβλημα στὸ σπίτι τῆς οἰκογένειας τοῦ γνωστοῦ Ἀδαμαντινοῦ καὶ ἄλλοτε Προέδρου τῆς Κοινότητας Ἀδάμαντα, Γιάγκου Καβρουδάκη; Δὲν τὸ ἀποκλείω, ἀλλὰ καὶ δὲ γνωρίζω τίποτε ἄλλο γιὰ τὸ ἔμβλημα αὐτό. Ὥστε παρακαλῶ ὅποιον ἀπὸ τοὺς φίλους συμπολίτες γνωρίζει τυχὸν κάτι σχετικό, νὰ ἐνημερώσει τὴ «Φωτοθήκη» ἀφήνοντας κάποιο σχόλιο.

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ 

Τὰ σχόλιά σας εἶναι εὐπρόσδεκτα!
Ἀφῆστε ἕνα σχόλιο γι’ αὐτὴν τὴ δημοσίευση χρησιμοποιῶντας τὸν σύνδεσμο ποὺ ἀκολουθεῖ:

04. Ἡ ἐκπλήρωση τῆς προφητείας: «Ὁ Πόλεμος θὰ τελειώσει στὴν Κάναβα».

Ἀνακοίνωση τοῦ Ἐπάρχου Μήλου Ἐμμανουὴλ Ζερβουδάκη.
Ἀρχεῖο Ἐὐαγγέλου Καμπούρη.

Ἡ Ἀνακοίνωση κυκλοφόρησε στὶς 6 Μαΐου 1945, ἀνήμερα Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, μόλις ἐγινε γνωστὴ ἡ πρόθεση τῶν γερμανικῶν ἀρχῶν κατοχῆς νὰ παραδοθοῦν. Κατὰ τὴ συνήθεια τῆς ἐποχῆς ἀναγνώσθηκε στὶς ἐκκλησίες, γιὰ νὰ γίνει γνωστὴ στὸν κόσμο, κατὰ τὴν ἀπογευματινὴ λειτουργία. 

Πρὶν ἀπὸ ὁτιδήποτε ἄλλο ὀφείλω νὰ εὐχαριστἠσω τὴν κα Ἄννα Μαρκιοῦ, ἡ ὁποῖα ἔθεσε ὑπόψη μου τὸ ἀνωτέρω ἔγγραφο [καὶ ἡ ὁποῖα τὸ διέσωσε, στὴν κυριολεξία, ἀπὸ τὰ σκουπίδια (!) μαζὶ μὲ πλῆθος ἄλλου ἱστορικοῦ ὑλικοῦ].

Μιὰ προφητεία ἦταν γνωστὴ σὲ παλιότερες ἐποχὲς στὴ Μῆλο καὶ ἀναφερόταν σὲ κάποιον πόλεμο· τὴ γνώριζαν οἱ παλιότεροι, εἰδικὰ οἱ Ἀδαμαντινοί, χωρὶς νὰ ξέρουν ποιὸν πόλεμο ἐννοοῦσε. Ἡ προφητεία ἔλεγε: «ὁ Πόλεμος θὰ τελειώσει στὴν Κάναβα».

Ἀπὸ τὸ «Ἡμερολόγιο Γερμανικῆς Κατοχῆς» ποὺ κρατοῦσε ὁ Γιάγκος Καβρουδάκης, τότε Πρόεδρος τῆς Κοινότητας Ἀδάμαντα:

«18.10.1944: (...) Κατὰ τὴν χθεσινὴν ραδιοφωνικὴν ἐκπομπὴν Λονδίνου, ἀνεκοινώθη ὅτι ὅλαι αἱ Κυκλάδες εἶναι ἐλεύθεραι πλὴν τῆς Μήλου, Ρόδου, Κῶ, Πάτμου, Λέρου καὶ μικρὸν τμῆμα τῆς Β.Δ. Κρήτης. Ὑπάρχει μία παλαιὰ προφητεία: ὅτι “ὁ πόλεμος θὰ τελειώση στὴν Κάναβα”. Μήπως πρόκειται νὰ ἐπαληθεύση; Μήπως, λοιπόν, μείνομεν τελευταῖοι;».[1]


Συμπληρώνονται σήμερα, 9 Μαΐου 2020, ἀκριβῶς 75 χρόνια ἀπὸ τὴν ἡμέρα ποὺ τμῆμα τοῦ Ἱεροῦ Λόχου ἀποβιβαζόταν στὴ Μῆλο, τερματίζοντας καὶ ἐπίσημα τὴν περίοδο τῆς γερμανικῆς κατοχῆς. Ὑπὸ κανονικὲς συνθῆκες ὁ Δῆμος Μήλου θὰ ἔπρεπε νὰ προβεῖ σὲ σειρὰ ἐορταστικῶν ἐκδηλώσεων γιὰ τὰ «Ἐλευθέρια». Ὅμως, σὲ ἐποχὴ πανδημίας καὶ ἐνῶ γύρω μας ἐξακολουθοῦν νὰ χάνονται ἄνθρωποι, νὰ ἰσχύουν ἀπαγορεύσεις καὶ τὸ (ἄμεσο) μέλλον νὰ εἶναι ἀβέβαιο, οἱ ὅποιοι ἐορτασμοὶ ἀναβάλλονται, μοιραῖα. Δὲν «ἀναβάλλεται», ὅμως, καὶ δὲν περνάει σὲ δεύτερη μοῖρα ἡ ἱστορικὴ μνήμη ἑνὸς τέτοιου σημαντικοῦ γεγονότος. Ἡ «Φωτοθήκη», τιμῶντας τὴν ἐπέτειο, παρουσιάζει ἕνα ἔγγραφο ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο Εὐαγγέλου Καμπούρη, σχετικὸ μὲ τὶς ἡμέρες ἐκεῖνες.

Τὸ κείμενο τοῦ ἀνωτέρω ἐγγράφου:


ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ                                           Ἐν Μήλῳ τῇ 6 Μαΐου 1945
ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΗΛΟΥ

Ἀριθ. πρωτ. 99

Α  Ν  Α  Κ  Ο  Ι  Ν  Ω  Σ  Ι  Σ

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ

        Ὕστερα ἀπὸ τέσσαρα χρόνια (6 Μαΐου 1941) ἡ Γερμανικὴ κατοχὴ καὶ ἐπὶ τῆς Νήσου Μήλου ἔπαυσε ὑφισταμένη ἀπὸ τῆς χθές, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἀνακωχῆς μετὰ τῶν γενναίων μας Συμμάχων καὶ τῆς Γερμανικῆς Διοικήσεως τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου. ‒

        Ἡ μεγάλη αὐτὴ εἴδησις συμπίπτουσα μὲ τὴν μεγαλυτέραν ἑορτὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ, πληρεῖ τὰς καρδίας ὅλων μας χαρᾶς καὶ ὑπερηφανείας. ‒

        Ὁ Λαὸς καλεῖται νὰ δείξῃ κατὰ τὰς παρούσας στιγμὰς πειθαρχίαν πρὸς ἀποφυγὴν διασαλεύσεως τῆς τάξεως καὶ τὴν ἁρμόζουσαν στάσιν ἔναντι τῶν Γερμανῶν Ἀξιωματικῶν καὶ Στρατιωτῶν, μέχρι τῆς ἀφίξεως ἐνταῦθα τῶν Ἑλληνικῶν καὶ Συμμαχικῶν Στρατευμάτων.

        ΖΗΤΩ Η ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΜΗΛΟΣ.

                            Ο

                            ΕΠΑΡΧΩΝ ΜΗΛΟΥ

                           [Τ.Σ.]

                                                ΕΜΜΑΝ. ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ

Τὸ κείμενο τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ δημοσιεύτηκε γιὰ πρώτη φορὰ τὸ 1980, στὴν ἐφημερίδα «Μῆλος» τοῦ Γρηγόρη Μπελιβανάκη (φύλλο 44, 31.05.1980, σελ. 1). Ἀναδημοσιεύτηκε τὸ 2011 στὸ βιβλίο τοῦ Γρηγόρη Μπελιβανάκη Οἱ Γερμανοὶ στὴ Μῆλο 1941-1945 (σελ. 333).[2] Παρὰ ταῦτα, μόνο τὸ κείμενο τοῦ ἐγγράφου ἦταν μέχρι σήμερα γνωστὸ, μὲ τὸ πρωτότυπο νὰ ἀγνοεῖται (ἢ νὰ μὴν ἔχει δημοσιευτεῖ). Ἡ σχετικὰ πρόσφατη, λοιπόν, ἀνακάλυψη τοῦ ἀρχείου Εὐαγγέλου Καμπούρη ἦταν εὐτύχημα, ἀφοῦ, μεταξὺ ἄλλων ἐγγράφων καὶ ὑλικοῦ τῆς ἐποχῆς, περιελάμβανε καὶ τὸ παρὸν ἔγγραφο, τὸ πρωτότυπο ἴσως (ἢ ἕνα ἀπὸ τὰ λίγα σύγχρονα ἀντίγραφα) τῆς «Ἀνακοινώσεως» τοῦ Ζερβουδάκη.

Ὁ κόσμος τῆς Μήλου γιόρτασε μὲ ἕνα μοναδικὸ τρόπο ἐκεῖνο τὸ Πάσχα, τὴν Κυριακὴ 6 Μαΐου 1945. Ἤδη ἀπὸ τὸ Μεγάλο Σάββατο, 5 Μαΐου, εἶχε κυκλοφορήσει στὸ νησὶ ἡ φήμη ὅτι οἱ Γερμανοὶ θὰ παραδίδονταν. Τὴν ἡμέρα ἐκείνη σημειώθηκαν οἱ τελευταῖες ἐχθροπραξίες στὴ Μῆλο. Ὁ Γιάγκος Καβρουδάκης, ὁ συγγραφέας τοῦ «Ἡμερολογίου Γερμανικῆς Κατοχῆς», ἔγραφε:

«5.5.1945. 4.25. Ἑλληνικὰ καταδιωκτικὰ πολυβολοῦν τὸν Τράχηλαν. Ἀκολουθοῦν ρουκετοβόλα καὶ βομβαρδιστικὰ καὶ μετʼ ὀλίγον αἱ βολαὶ πίπτουν βροχηδὸν ἐπὶ τοῦ βουνοῦ. Οὐδεμία ἀπόκρισις. Ἕνας Γερμανὸς στρατιώτης παρακολουθεῖ τὸ θέαμα ἀπὸ τοὺς Μύλους τῆς Τρυπητῆς ὡς ἁπλοῦς θεατής. Ἐρωτηθεὶς δηλώνει “φινὶς πόλεμος!”».[3]

Τὴν ἐπομένη, Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, ἡ φήμη γιὰ τὴν παράδοση τῶν Γερμανῶν ἐπιβεβαιώθηκε ἐπισήμως, μὲ τὴν «Ἀνακοίνωση» τοῦ ἐπάρχου Ζερβουδάκη. Ἡ προσμονὴ τῆς ἀπελευθέρωσης σὲ ἕνα μοναδικὸ συνδυασμὸ μὲ τὴν Ἀνάσταση, «γέμιζε μὲ χαρὰ τὶς καρδιὲς ὅλων», ὅπως ἔγραφε ὁ Ζερβουδάκης. Πράγματι, ὁ συμβολισμὸς καὶ ἡ σύμπτωση τῶν ἡμερῶν ἦταν μοναδικοί. Ὁ Γιάγκος Καβρουδάκης περιέγραψε μὲ τὸν δικό του, ὀμολογουμένως ἔξοχο τρόπο, τὰ ὅσα ἔλαβαν χώρα ἐκεῖνο τὸ βράδυ τῆς Ἀνάστασης, 5 πρὸς 6 Μαΐου τοῦ 1945:

«Ἡ νύχτα!! Ἡ πρώτη νύχτα τῆς Ἐλευθερίας, ἔπειτα ἀπὸ 4 χρόνια! Αὐθόρμητα, δειλὰ στὴν ἀρχή, πλούσια ἔπειτα καὶ θαρραλέα, ξυπνᾶ ἡ χαρὰ μέσα στὸ πέπλο τῆς σκοτεινῆς ἐσπέρας. Ἕνα φῶς λάμπει στὴν Ἁγία Μαρίνα, ἕνα ἄλλο προβαίνει στὴν ἄκρα τῆς Τρυπητῆς ὅπου κατοικοῦν οἱ Ἀδαμαντινοί, οἱ ἐξόριστοι τοῦ πολέμου. Τὰ δύο φῶτα ἀντικρίζονται, ἀναγνωρίζονται, κινοῦνται συνθηματικά, ἕνα ἄλλο φῶς ἀνατέλλει στοὺς Τριοβασάλους, μιὰ ὁλόκληρη φωτάρα! Σε λίγο ὁ Τριοβάσαλος (Ἅγιος Γεώργιος) πλέει σʼ ἄσπρα λαμπερὰ φῶτα. Βρέθηκα στοὺς Μύλους τῆς Τρυπητῆς αὐτὴν τὴν ὥρα. Ζητῶ μιὰν ἀγκαλιὰ βέργες. Μοῦ τὶς φέρνουν πρόθυμα. Τὶς στήνω στὴ μέση τοῦ δρόμου καὶ τοὺς βάζω φωτιά! Σὲ λίγο ὅλο τὸ νησὶ πλημμυρίζει φῶτα! Βαρελότα ἀκούγονται ἀπὸ τὸν Τριοβάσαλο καὶ σὲ λίγο ἀκούγεται ὁ κρότος ἐκρήξεων δυναμιτῶν, οἵτινες ταράζουν τὴν ἀτμόσφαιραν. Παντοῦ ἀνάβουν φωτιές, στὰ ἀκρογιάλια, στοὺς κάμπους, στὰ κορφοβούνια, παντοῦ! Μία γραμμὴ ἀπὸ φωτιὲς σὲ κανονικὲς ἀποστάσεις. Νὰ οἱ καμπάνες. Μακρινὲς στὴν ἀρχή, ἀπὸ τὴν Ζεφυρίαν ἢ ἀπὸ τὸν Ἀδάμαντα. (...) Οἱ Τριοβάσαλοι κατάφωτοι, προεξάρχουν στὶς κωδωνοκρουσίες, τοῦ θορύβου καὶ τῆς χαρᾶς. Ἡ Πλάκα ἀπαντᾶ μὲ λίγα φῶτα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ μὲ τὶς καμπάνες της. Ὁ Ἱερεὺς τῆς Τρυπητῆς διστάζει, ἀλλὰ στὸ τέλος οἱ Τρυπητιανοὶ παραβιάζουν τὴν πόρτα τῆς ἐκκλησίας καὶ ἡ καμπάνα τοῦ Ἁγίου Νικολάου ἀκούγεται καὶ αὐτὴ μέσα στὴν γενικὴ φωνὴ τῆς ἀγαλλίασης. (...) Εἰς τὴν λειτουργίαν ἀνεγνώσθη (8 μ.μ.) ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ Ἐπάρχου περὶ ἀνακωχῆς ἀπὸ χθὲς καὶ τῆς ταυτοχρόνου παύσεως τῆς Γερμ. Κατοχῆς».[4]

Ἡ «ἀνακοίνωσις τοῦ Ἐπάρχου» γιὰ τὴν ὁποῖα μιλάει ὁ Καβρουδάκης, εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἔγγραφο τῆς παρούσας ἀνάρτησης. Διαβάστηκε τὸ ἀπόγευμα τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα καὶ ἔδωσε τὸ σύνθημα γιὰ τοὺς πανηγυρισμούς, τὴ φωταγώγηση καὶ τὶς κωδονοκρουσίες σʼ ὁλόκληρο τὸ νησί. Ἀλλὰ ἡ Μῆλος ἔπρεπε νὰ περιμένει λίγες μέρες ἀκόμα, ἔως ὅτου ὁλοκληρωθοῦν οἱ ἀπαραίτητες διαβουλεύσεις γιὰ τὴν παράδοση τῶν γερμανικῶν δυνάμεων. Στὶς 8 Μαΐου 1945 συναντήθηκαν στὰ Πολλώνια ὁ Γερμανὸς Διοικητὴς τῆς Φρουρᾶς Μήλου Γκέοργκ Κνάουερ [Georg Knauer] μὲ τὸν Ἕλληνα Διοικητῆ τοῦ Ἱεροῦ Λόχου Δρακούλη Βασιλαράκο. Συμφωνήθηκε παράδοση τῶν Γερμανῶν ἄνευ ὄρων, ἡ ὁποῖα θὰ ἄρχιζε ἕνα λεπτὸ μετὰ τὰ μεσάνυχτα τῆς ἴδιας ἐκείνης νύχτας.

Ἀπὸ τὸ «Ἡμερολόγιο Γερμανικῆς Κατοχῆς» τοῦ Γιάγκου Καβρουδάκη:

«8 Μαΐου 1945. (...) Ἐν Τρυπητῇ σήμερον ἐγένετο ἡ πρώτη μεταπολεμικὴ λιτανεία. Τὸ Λονδῖνον (...) ἀνεκοίνωσεν ὅτι ὁ τελευταῖος βομβαρδισμὸς τῆς συμμαχικῆς ἀεροπορίας ἔλαβε χώραν τὸ Μεγ. Σάββατον “ἐπὶ τῆς νήσου Μήλου”, δηλ. ἡ τελευταῖα πράξις τοῦ πολέμου ἔλαβε χώραν ἐν Μήλῳ. Οὕτω ἐξεπληρώθη ἡ παλαιὰ προφητεία, ὅτι ἐν Μήλῳ (Κάναβα) θὰ τελειώση ὁ πόλεμος».[5]

Ἡ Κάναβα ἦταν τὸ λιμάνι τῆς μεσαιωνικῆς πρωτεύουσας τῆς Μήλου, τῆς σημερινῆς Ζεφυρίας, ἡ ὁποῖα ἀκόμα καὶ σήμερα ὀνομάζεται «Χώρα». Ἡ «Κάναβα», συνεκδοχικά, θὰ μποροῦσε νὰ συμβολίζει, ἔτσι, ὁλόκληρη τὴ Μῆλο. Ὅμως, θὰ μποροῦσε νὰ ἐρμηνευτεῖ καὶ ἀλλιῶς ἡ προφητεία: ὅτι «ὁ Πόλεμος θὰ τελειώσει στὸ λιμάνι», τὸ ὁποῖο, στὰ νεώτερα χρόνια, μεταφέρθηκε στὸν Ἀδάμαντα. 

Στὶς 10:00' π.μ. τῆς 9ης Μαΐου 1945, τὸ ΙΙ Τμῆμα τῆς Βʹ Μοίρας τοῦ Ἱεροῦ Λόχου[6] ἀποβιβαζόταν στὸν Ἀδάμαντα, καταλύοντας καὶ πρακτικὰ τὴ γερμανικὴ κατοχή. Ἡ Μῆλος ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ τελευταῖα σημεῖα τῆς Εὐρώπης στὰ ὁποῖα τερματιζόταν ὁ πόλεμος. Καὶ τερματιζόταν, ἀκριβῶς, «στὸ λιμάνι». Ἡ παλιὰ προφητεία εἶχε ἐκπληρωθεῖ.


Υ.Γ.
Ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὰ γραπτὰ τοῦ Γιάγκου Καβρουδάκη, ἑνὸς πάντα ἀξιόπιστου συγγραφέα καὶ αὐτόπτη παρατηρητῆ τῶν γεγονότων, θέλησα νὰ διασταυρώσω καὶ ἀπὸ ἄλλη πηγὴ ἂν ὄντως κυκλοφοροῦσε κάποτε στὴ Μῆλο μιὰ παλιὰ προφητεία ποὺ ἀναφερόταν σὲ κάποιον πόλεμο ποὺ θὰ τελείωνε «στὴν Κάναβα». Ἀπευθύνθηκα στὸν κο Γρηγόρη Μπελιβανάκη, τὸν μόνο ἴσως ἄνθρωπο ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ μὲ πληροφορήσει σχετικά, τελευταῖο ἴσως ἀπὸ τοὺς παλιοὺς Ἀδαμαντινούς, σήμερα 91 ἐτῶν. Σὲ ἐρώτησή μου ἂν γνώριζε κάτι σχετικὰ μὲ τὴν «προφητεία», ὁ κος Μπελιβανάκης μοῦ ἀπάντησε πολὺ χαρακτηριστικά, στὶς 8 Μαΐου 2020:

«Τὶ μου θύμησες! Ναί. Τὴν ἔλεγαν πολλοὶ παλιοὶ Ἀδαμαντινοί. Θυμᾶμαι τὴν μητέρα μου ποὺ ἔλεγε πὼς εἰς τὴν Κάναβα θὰ τελειώσει (ἕνας) πόλεμος, “ἀφοῦ τὸ μοσχάρι πλεύσει (ἐπιπλεύσει) στὸ αἷμα!”».


[1] Ἰωάννης (Γιάγκος) Καβρουδάκης, «Ἡμερολόγιο Γερμανικῆς Κατοχῆς» (μὲ σχόλια Γρ. Μπελιβανάκη). Μηλιακὰ τόμ. Εʹ, σελ. 136.
[2] Καὶ στὶς δύο αὐτὲς δημοσιεύσεις, τὸ κείμενο τῆς «Ἀνακοίνωσης» τελειώνει ὡς ἐξῆς: «Ζήτω ἡ Ἐλευθέρα Μῆλος. Ὦ ναί! Ζήτω ἡ Ἐλευθέρα Μῆλος!». Ὅπως φαίνεται ὅμως ἀπὸ τὴ φωτογραφία, ἡ τελευταῖα φράση (μετὰ τὸ ἐπιφώνημα) δὲν ὑπάρχει στὸ ἔγγραφο ποὺ βρέθηκε στὸ ἀρχεῖο Καμπούρη.
[3] Μηλιακὰ τόμ. Εʹ, ὅπ.π. σελ. 163.
[4] Μηλιακὰ τόμ. Εʹ, ὅπ.π. σελ. 163-164. Ἀναδημοσίευση στὸ Γρηγόρης Μπελιβανάκης, Οἱ Γερμανοὶ στὴ Μῆλο 1941-1945, σελ. 332-333.
[5] Μηλιακὰ τόμ. Εʹ, ὅπ.π. σελ. 166.
[6] Ὁ «Ἱερὸς Λόχος» ἀποτελοῦσε τμῆμα τοῦ ἑλληνικοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἀποτελούμενο ἀπὸ ἐθελοντές. Εἶχε καταδρομικὸ χαρακτῆρα. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν Ἀθηνῶν (12 Ὀκτωβρίου 1944) μονάδες τοῦ Ἱεροῦ Λόχου διατάχθηκαν νὰ συνδράμουν τὶς βρετανικὲς δυνάμεις γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση ὅσων νησιῶν τοῦ Αἰγαίου ἐξακολουθοῦσαν νὰ βρίσκονται ὑπὸ γερμανικὴ κατοχή.
 
Τὰ σχόλιά σας εἶναι εὐπρόσδεκτα!
Ἀφῆστε ἕνα σχόλιο γι’ αὐτὴν τὴ δημοσίευση χρησιμοποιῶντας τὸν σύνδεσμο ποὺ ἀκολουθεῖ: